สมาคมนักแปลและล่ามแห่งประเทศไทย

ปัจจุบันนี้แม้โลกจะก้าวไกลไปเพียงใดในการพัฒนาเทคโลยี และอุปกรณ์เพื่อการสื่อสารข้ามพรมแดน  ทั้งที่ตั้งทางภูมิศาสตร์และทางภาษา ซึ่งเรียกกันด้วยคำศัพท์ยุคคอมพิวเตอร์ว่าฮาร์ดแวร์นั้น  สิ่งซึ่งมิอาจสร้างสรรค์เพื่อมาแทนที่บุคลากรผู้ทำหน้าที่สื่อการรับรู้ คือนักแปลและล่าม ยังคงเป็นความท้าทายที่นักประดิษฐ์คิดค้น จะต้องเพียรพยายามหาทางสร้างซอฟต์แวร์ หรือโปรแกรมมาใช้แทนสมองมนุษย์ในด้านนี้ต่อไป  แม้ขณะนี้เราจะได้เห็นความสำเร็จขั้นต้นบ้างแล้ว โดยมีการใช้โปรแกรมเพื่อการฝึกอบรมกฎระเบียบและงานต่าง ๆ ที่ต้องปฏิบัติเป็นกิจวัตรตามขั้นตอนที่ไม่ซับซ้อนมากนัก

 

ดังนั้นงานแปลและงานล่ามเพื่อส่งเสริมการสื่อสารซึ่งเป็นวิชาชีพสาขาหนึ่ง จึงต้องมีนักแปลและล่ามเป็นผู้ทำงานให้บริการแก่สังคมมนุษย์สืบไป จะอีกเนิ่นนานสักกี่ทศวรรษหรือนับด้วยศตวรรษไม่มีใครตอบได้ ทว่ามีคนรุ่นใหม่ความรู้ดี หันมาสนใจงานแปลและงานล่าม เพื่อยึดเป็นอาชีพหลักหรืออาชีพรองกันมากขึ้น เพราะยังไม่เคยปรากฏว่ามีนักแปลหรือล่ามคนใดตกงาน โดยเฉพาะอย่างยิ่งในหมู่ผู้ประกอบอาชีพอิสระที่เรียกกันจนติดปากว่าฟรีลานซ์  บางคนที่เคยทำงานเป็นเจ้าหน้าที่ประจำรับเงินเดือนมาก่อน กลับมีรายได้ต่อปีมากกว่าเดิมด้วยซ้ำ  ทั้งนี้และทั้งนั้นขึ้นอยู่กับฝีมือและการเก็บรักษาลูกค้าไว้ โดยการให้บริการด้วยคุณภาพที่น่าพึงพอใจไม่เปลี่ยนแปลง

 

ฉะนั้นอะไรคือบรรทัดฐานหรือข้อบ่งชี้สำหรับงานแปลและงานล่ามที่น่าพึงพอใจ โดยเฉพาะอย่างยิ่งเมื่อพิจารณาจากมุมมองของผู้ใช้บริการ ตามหลักทฤษฎีและปฏิบัติ ข้อความที่ถูกต้องเทียบเท่าภาษาต้นฉบับคือความต้องการอันดับแรก ไม่ว่าจะในงานแปลหรืองานล่าม  อันดับต่อไประดับภาษาที่ใช้ในการสื่อสาร ไม่ว่าจะโดยการเขียนหรือการพูด ต้องเทียบเท่ากับต้นฉบับ  อีกเรื่องหนึ่งที่สำคัญยิ่งเช่นกัน คือการเก็บรักษาลีลาและสำนวนโวหารของภาษาต้นฉบับไว้ ภายใต้กรอบวัฒนธรรมและขนบประเพณีแห่งชาติที่แตกต่างกัน  นักแปลและล่ามทั้งหลายรู้ดีว่า พันธกิจทั้งสามประการที่จำเป็นต้องถือปฏิบัติเพื่อสร้างผลงานคุณภาพ และเก็บรักษาลูกค้าไว้ ยิ่งใหญ่และยากเย็นเพียงไร ต้องทุ่มเทเวลาเพื่อการฝึกฝนและเพิ่มพูนทักษะยาวนานเพียงไหน จึงจะสามารถเสนอตัวมาปฏิบัติงานนี้ได้  อนึ่งในระดับปฏิบัตินั้น พันธกิจทั้งสามประการของนักแปลและล่ามมีองค์ประกอบที่แตกต่างกัน  เนื่องจากงานแปลคือการนำเสนอสารเป็นลายลักษณ์อักษร  ส่วนงานล่ามคือการถ่ายทอดสารด้วยคำพูด  แต่สำหรับผู้รับสารนั้น ไม่ว่าจะโดยช่องทางการอ่านหรือการรับฟัง สิ่งที่ทุกคนต้องการเหมือนกันคือความชัดเจนเข้าใจง่ายของภาษาที่ราบรื่น และหากสละสลวยด้วยก็จะยิ่งดี

 

พันธกิจหลักอันดับแรกของนักแปลและล่าม ในการรักษาความถูกต้องของข้อความนั้นขึ้นอยู่กับความรู้และความสามารถในการใช้ภาษา ไม่ว่าจะถ่ายทอดจากภาษาแม่ออกสู่ภาษาต่างประเทศหรือว่านำสารกลับสู่ภาษาแม่ก็ตาม  ซึ่งหมายถึงว่าระดับความรู้ในทั้งสองภาษาจะต้องเทียบเท่ากัน แต่เราต่างรู้ดีว่าเป็นไปไม่ได้ ยกเว้นในกรณีที่นักแปลหรือล่ามเป็นผู้ใช้ทั้งสองภาษาควบคู่กัน ในทุกสภาวะของการดำรงชีวิต  ฉะนั้นอย่างน้อยที่สุดนักแปลและล่ามจะต้องรู้ภาษาภายในกรอบของต้นฉบับ และองค์ประกอบที่เกี่ยวข้องอย่างเพียงพอ ที่จะทำหน้าที่ผู้สื่อสารได้อย่างน่าพึงพอใจ  อันดับต่อไปคือเรื่องของระดับภาษา  ผู้ที่แยกแยะไม่ออกว่าภาษาทางการ ภาษาพูด ภาษาเขียน แตกต่างกันอย่างไร หรือว่ามีคำศัพท์เฉพาะอะไรบ้างที่ต้องเรียนรู้ในงานที่ได้รับมอบหมายมานั้น ย่อมไม่สามารถทำหน้าที่นักแปลและล่ามได้  เรื่องที่สามคือการเก็บรักษาลีลาและสำนวนโวหารของภาษาต้นฉบับ ถือว่าเป็นการทดสอบทักษะและฝีมือของนักแปลและล่ามโดยแท้  พันธกิจสองข้อแรกคือการทดสอบความสามารถขั้นพื้นฐานของนักแปลและล่าม  ส่วนข้อที่สามคือการพิสูจน์ความไม่มีอัตตาหรือตัวตนของนักแปลหรือล่าม หรืออีกนัยหนึ่งคือการสวมบทเป็นต้นฉบับโดยสมบูรณ์

 

พรสวรรค์กับพรแสวงคือคำพูดที่ติดปากติดหู เมื่อเอ่ยถึงงานที่ต้องการความสามารถพิเศษเฉพาะทาง  แน่นอนที่ผู้เกิดมาพร้อมด้วยความสามารถพิเศษในงานที่ตนรักหรือชอบ ย่อมได้เปรียบทางด้านต้นทุนที่นำไปต่อยอดสร้างกำไรได้  ทว่าในทางปฏิบัติคงเกินเลยความจริงเช่นกัน หากจะกล่าวว่านักแปลและล่ามนับพันนับหมื่นในโลกนี้ เกิดมาพร้อมพรสวรรค์ เพราะสามารถพิสูจน์ได้ว่า การฝึกฝนสร้างนักแปลและล่ามแนวหน้าได้  การฝึกปฏิบัติเริ่มได้ด้วยตัวเองวันละเล็กละน้อยอย่างสม่ำเสมอ และด้วยความตั้งใจที่มั่นคง  ผู้มีใจรักแต่รู้ตัวดีว่ายังมือไม่ถึงด้านภาษา คือผู้ที่ได้เปรียบด้วยการมุ่งมั่นปรับปรุงจุดอ่อนและพากเพียรเพิ่มพูนจุดแข็ง  ในเรื่องนี้นั้นทั้งนักแปลและล่ามที่ได้รับรางวัลสุรินทราชา สามารถยืนยันได้ด่วยประสบการณ์ตรงของแต่ละท่าน  การเข้าศึกษาในหลักสูตรตามสถาบันต่าง ๆ ทั้งระดับปริญญาตรีและปริญญาโท รวมทั้งหลักสูตรเข้มข้นไม่ว่าจะสำหรับงานแปลหรืองานล่าม  คือการเริ่มออกเดินทางของผู้มีใจรักจำนวนไม่น้อย  ซึ่งในที่สุดหลายคนก็สามารถเข้ามาวนเวียนอยู่ในแวดวงอาชีพนี้ ด้วยความมั่นใจในเกียรติภูมิและฝีมือของตัวเอง

 

ที่กล่าวมาข้างต้นนั้น คือความเหมือนของงานแปลและงานล่าม ทั้งในเนื้องานและการเตรียมตัว  แต่เมื่อมาถึงจุดแห่งการนำเสนอผลงาน นักแปลและล่ามจะต้องแยกทางเดินกันทันที  เพราะงานแปลเป็นการนำเสนอสารผ่านช่องทางการอ่าน  ส่วนงานล่ามนั้นผ่านช่องทางการรับฟัง  งานแปลปรากฏตัวเป็นลายลักษณ์อักษร  งานล่ามปรากฏตัวเป็นเสียงพูดของผู้ทำหน้าที่ล่าม  โดยที่บ่อยครั้งต้นฉบับและล่ามไม่ใช่คนเพศเดียวกัน  น้อยครั้งนักที่นักแปลจะปรากฏตัวต่อสาธารณชน ยกเว้นในกรณีพิเศษเช่นการนำเสนอผลงานเพื่อการประชาสัมพันธ์  การเปิดตัวหนังสือแปลจากต้นฉบับ ประเภทขายดีที่สุดระดับโลกเป็นอาทิ  ในขณะที่ล่ามต้องปรากฏตัวในเกือบทุกงาน ตั้งแต่การทำหน้าที่ล่ามติดตามตัวผู้ใช้บริการ  กระทั่งถึงการทำหน้าที่ล่ามในที่ประชุม  บุคลิกภาพจึงเป็นองค์ประกอบส่วนหนึ่งที่ล่ามต้องให้ความสนใจ ในฐานะผู้ให้บริการทางวิชาชีพ

 

ในเชิงธุรกิจก็เช่นกัน ตลาดงานแปลมีมากมายหลายสาขา ทั้งทางด้านวิชาการและงานวรรณกรรม  งานล่ามนั้นเกือบทั้งร้อยเป็นการถ่ายทอดข้อมูลเชิงวิชาการ  การแลกเปลี่ยนความคิดเห็นในประเด็นที่เป็นปัญหาร่วมกันของหลายฝ่าย  ส่วนใหญ่เกี่ยวข้องกับโครงการพัฒนาทางด้านเศรษฐกิจและสังคม  การแรงงานและการค้า สิ่งแวดล้อม การเมือง การบริหารจัดการ และแม้กระทั่งการทหารและการฝึกปฏิบัติทางยุทธการ  หากเป็นไปได้ทีมงานล่ามก็จะพยายามจัดวางตัวผู้ทำหน้าที่ล่าม ให้สอดคล้องกับบุคลิกของต้นฉบับมากที่สุด  เช่นประธานในที่ประชุมซึ่งเป็นบุรุษหรือสตรี  แต่เนื่องจากล่ามต้องสลับกันทำงานทุก ๑๕ นาที หรืออาจเร็วกว่าหรือนานกว่านั้นตามความยากง่ายของต้นฉบับ จึงยากที่จะลงตัวในเรื่องเสียงเพศหญิงหรือเพศชาย  แม้จะกล่าวได้ว่าในประเทศไทยมีการจัดการประชุมที่ต้องใช้ล่ามทุกวันทำการต่อปี โดยไม่นับรวมการประชุมระหว่างคู่ธุรกิจที่ต้องใช้ล่ามติดตามตัว แต่ตลาดงานล่ามก็ยังเล็กและแคบกว่าตลาดงานแปลเป็นร้อยเท่า  ความต่างอีกประการหนึ่งคือล่ามทุกคนต้องผ่านงานแปลเป็นลายลักษณ์อักษรมาก่อนไม่มากก็น้อย  หลายคนยังคงทำงานแปลเป็นงานคู่ขนานเสมือนการฝึกฝนเตรียมความพร้อม  แต่หากนักแปลท่านใดจะผันตัวมาสู่เส้นทางงานล่าม ก็จะต้องเริ่มต้นด้วยการฝึกทักษะการแปลเป็นคำพูดให้คล่องแคล่วเสียก่อน